Πέμπτη, 19 Δεκεμβρίου 2013

ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ


                                                     

 Στου κύκλου τα γυρίσματα
που ανεβοκατεβαίνουν
άλλους πετάει χαμηλά
κι άλλους στα ύψη βγαίνουν.
  Πότε ψηλά τον άνθρωπο
στα ύψη ανεβάζει
άλλοτε πολύ χαμηλά
πολύ τον κατεβάζει.
  Τρανός και μέγας προσπαθεί
καθένας για να γίνει
όχι μικρός και άσιμος
στον κόσμο αυτό να μείνει.
  Ότι κι αν είναι γύρω του
θέλει να τ'αποκτήσει
δόξα μεγάλη και τιμή
στον κόσμο να κερδίσει.
  Πολλά κακά γενίκανε
πολλά χωριά εκάψαν
ήρωες με το αίμα τους
τα χώματα εβάψαν.
  Μέσα σε κείνους βρέθηκαν
τέσσερα παλικάρια
οι Τούρκοι που τους έσφαξαν
θα μάθομαι καθάργια.
  Τέσσερις νέοι διαλεκτοί
απ' το νησί της Κρήτης
που 'χει ακίνητο φρουρό
το γέρο Ψηλορείτη.
  Πέθαναν με μαρτύρια
και μες την τυραννία
για να στηρίξουν την τιμή
πατρίδα και θρησκεία.
  Θα γράψω για το βίος τους
και τα μαρτύρια τους
ωφείλω όμως να σας πω
και τη γενέτειρα τους.
  Μέλαμπες η κωμόπολις
που πάντα ο ηλιος λάμπει
και ανθίζουν και μοσχοβολούν
δέντρα βουνά και κάμποι.
  Στις Μέλαμπες γεννήθηκαν
εκεί αναθραφήκαν
τα πρώτα τους τα γράμματα
εκει τα διδαχτήκαν.
  Γεώργιος και Αγγελής
Νικόλαος Μανώλης
της ίδιας οικογένειας
βλαστάρια ήσαν ολοι.
  Εμμανουήλ και Αγγελής
οι δυό ήταν αδέρφια
όλοι μαζί κι τέσσερις
ήταν πρωτοξαδέρφια.
  Ήταν παιδιά Χριστιανών
και ευσεβών γονέων
ανεπτυγμένο αίσθημα
και φρόνιμο γεναίο.
  Μπροστά στους Τούρκους
έδειχναν ότι τους αγαπούσαν
και τον Μωάμεθ έκαναν
οτι επροσκηνούσαν.
  Έτσι απόκτησαν τη φιλία
και τη συμπάθεια τους
και μάθαιναν τα σχέδια
κι όλα τα μυστικά τους.
  Είχαν περάσει αρκετά
εκατοντάδες χρόνια
δέκατο πέμπτο είχαμε
μετά Χριστού αιώνα.
  Όπως λέει η παράδοση
και γράφει η ιστορία
ήκμαζε των Οθωμανών
η αυτοκρατορία.
  Τότες οι νεομάρτυρες
γνήσιοι πατριώτες
πήραν τουφέκια και σπαθιά
σαν να 'ταν στρατιώτες.
  Μες στον αγώνα ρίχτηκαν
με πίστη και με θάρρος
να σώσουν την πατρίδα τους
απ' του ζυγού το βάρος.
  Με καλοκαίρια καυτερά
και με χειμώνα χιόνια
κράτησε η επανάσταση
περίπου τρία χρόνια.
  Μοιραίο όμως ήτανε
να νικηθούνε παλι
γιατί ήρθε απ' την Αφρική
ενίσχυση μεγάλη.
  Χιλιάδες Τούρκοι έυθασαν
βοήθεια να δώσουν
με το σκοπό τους Έλληνες
πάλι να υποδουλώσουν.
  Πνίγηκε η επανάσταση
μέσα στο μάυρο αιίμα
πολλοί εχμαλωτίστηκαν
κι άλλοι έφυγαν στα ξένα.
  Αυτοί που μείναν έπρεπε
τα βάρη να σηκώνουν
φόρους μεγάλους και τρανούς
χαράτσι να πληρώνουν.
  Όταν ημέρα έφτασε
τους φόρους για να δώσουν
τότε εκείνοι έτρεξαν
πρόθημοι να πληρώσουν.
  Αυτοί όμως τους γνώρισαν
ευθύς μόλις τους είδαν
αμέσως τους συνέλαβαν
στο Ρέθυμνο τους πήγαν.
  Ήτανε τότε φρούραρχος
της πόλης εκείνης
Μεχμέτ Πασάς διοικητής
εις το νομό Ρεθύμνης.
  Στο δρόμο που τους πήγαιναν
ξύλο πολύ τους δώσαν
στο διοικητή της πόλεως
όλους τους παραδώσαν.
  Σε κείνον τους παρέδωσαν
με την κατηγορία
οτι προδώσαν το Ισλάμ
την πίστη την αγία.
  Εκείνος όμως την αρχή
έδειξε καλοσύνη
απο σκληρός και άπονος
φιλάνθρωπος εγίνει.
  Λέει τους ποιός σας πλάνεψε
την πίστη να αρνηθήται
κι αυτόν τον πλάνο τον Χριστό
θέλετε να ασπασθήται.
   Εκείνο που σκοτώσανε
με τους ληστές ομάδην
και σαν κακούργος πέθανε
και βρίσκεται στον Άδη.
  Χριστιανοί γενίκαμε
και 'μεις και οι γονείς μας
για Αυτόν και την αγάπη Του
δίνουμε την ζωη μας.
   Μια μάνα είχε ένα παιδί
μονάκριβο καμάρι
κείνη τη μέρα διάλεξε
ο χάρος να το πάρει.
  Επέθανε και πήγαιναν
να σκάψουν το μνημείο
τότε έβανα τους μάρτυρες
σε κείνο το χωρίο.
  Τότε εκείνη έτρεξε
με δάκρυα στα μάτια
και με καρδιά που ο χωρισμός
την έκανε κομμάτια.
  Γονατιστή παρακαλεί
για τον μονογεννή της
που ήταν το μόνο στήριγμα
σε όλη τη ζωή της.
  Μάρτυρες που σας έσφαξαν
για του Χριστού τη χαρη
κάντε για το παιδάκι μου
το μόνο μου καμαρι.
  Πιστέυω οτι ο Θεός
εσάς θα υπακούσει
ωσάν πατέρας το παιδι
που τον παρακαλούσι.
  Να σπλαχνιαστεί το τέκνον μου
τ' όμορφο παλικάρι
να του χαρίσει τη ζωη
και μένα ας μς πάρει.
  Μέσα σε κείνους τους λυγμούς
της πονεμένης μάνας
σύννεφο ήρθε και βροντή
και ασταπή συνάμα.
  Μπροστά στα μάτια
ζωντανό ευρέθη το παιδί της
και τη χαρά που ένιωσαν όλοι οι εδικοί της
τρεις μέρες έμειναν εκεί
τα άγια λείψανα τους
στο τέλος των Χριστιανών
δεν άντεξε η καρδιά τους.
  Πράμα που δεν εγνώριζα
δεν είχα δει ακόμα
χρυσή λαμπάδα άναβε
στου καθενούς το σώμα.

 Αφήγηση Καλλιόπη Τρουλλινού
   
  
 Photo ret-anadromes.blogspot.com

Παρασκευή, 1 Φεβρουαρίου 2013

Ο ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΟΣ "ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΣ ΝΑΟΣ" ΚΑΙ ΤΟ "ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟ" ΤΟΥ




Οδοιπορικό στο Παλιό Ρέθεμνος
Ο Ιερός Καθεδρικός Ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου του Ρεθύμνου, θεμελιώθηκε επί Τουρκοκρατίας, με χρήματα της Χριστιανικής Κοινότητας Ρεθύμνου το 1844, (Νοέμβρης ΙΒ) όταν ήταν επίσκοπος στο Ρέθυμνο ο Καλλίνικος Νικολετακης. Ο Ναός κτίσθηκε από την αρχή σε πολύ χαμηλό ύψος και έξω από την περιοχή που κατοικούσαν τότε οι Ρεθυμνιώτες, σύμφωνα με διαταγή του Τούρκου Διοικητή του Ρεθύμνου. Η Βόρεια, Νότια και Ανατολική πλευρά ήταν μεταξύ σπιτιών που κατοικούντο. Όταν θεμελίωναν τον Ναό βρήκανε πολλά ανθρώπινα οστά και υποθέτουν ότι ο χώρος αυτός χρησίμευε για την ταφή των Χριστιανών τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Το 1956 ο Ναός ήταν ετοιμόρροπος και κατεδαφίστηκε οπότε βρέθηκαν πάλι πολλά οστά ανθρώπινα, τα οποία καλύφθηκαν με τσιμεντένιες πλάκες.
  Στη νότια αυλή του Ναού ήταν οι τάφοι των παλιότερα αρχιερατευσαντων επισκόπων Ρεθύμνου Ιερόθεου, Διονυσίου, Χρυσανθου, Ιωαννικιου.
  Δίπλα στους τάφους των επισκόπων ήταν η μεγαλοπρεπής και μοναδική για το Ρέθυμνο αίθουσα των Τριών Ιεραρχών.
  Η αίθουσα αυτή χρησίμευε για χώρος διαλέξεων και επίσημων τελετών από σχολεία και λοιπούς οργανισμούς. Ο σημερινός Ναός έχει μήκος 32,50 μέτρα, 12 μέτρα πλάτος και ύψος 16 μέτρα.
  Οι παλιές οικοδομές γκρεμίστηκαν το 1962-1963 και έτσι έγινε η σημερινή ωραιότατη πλατεία της Μητροπόλεως. Τα παλιά κτίρια χρησιμοποιούντο για σχολειά και αργότερα το 1931-1933 ως ορφανοτροφείο.
  Το Κωδωνοστάσιων του Καθεδρικού Ναού κτίσθηκε μετά τον Τούρκικο Μιναρέ, από την Χριστιανική Δημογεροντία. Την εργασία αυτή ανέλαβε ο τότε Ρεθυμνιώτης τεχνίτης Βασίλειος Σταματακης. Στη θεμελίωση συνάντησαν δυσκολίες γιατί στα θεμέλια του βρεθήκανε πολλά νερά. Για το χτίσιμο χρησιμοποιήθηκε πέτρα από το χωριό Αλφά Μυλοποτάμου. Το κτίσιμο κράτησε μέχρι τις αρχές του 1899. Την εποχή αυτή λόγω των σφαγών του Ηρακλείου, κατέλαβαν την Κρήτη οι τότε Μεγάλες δυνάμεις με σκοπό να εμποδίσουν τους Τούρκους από νέες σφαγές κατά των Κρητων. Στο Ρέθυμνο ήρθανε οι Ρώσοι, το Κωδωνοστάσιο τέλειωσε αλλά δεν υπήρχαν καμπάνες.
  Τότε η Χριστιανική Δημογεροντία επισκέφθηκε τον Ρώσο Διοικητή Χιοστακ και του ζητήσανε να βοηθήσει οικονομικά για την αγορά της καμπάνας. Η πρώτη καμπάνα ήταν τεραστίων διαστάσεων και στο ανέβασμα της βοήθησαν όλοι οι λιμενεργάτες του Ρεθύμνου. Κατασκευάστηκε λοιπόν στη Ρωσία με έξοδα της συντεχνίας οινοπωλών Ρεθύμνου και με την συνδρομή του Χιοστακ.
  Σε μικρό χρονικό διάστημα όμως η τεράστια αυτή καμπάνα ράγισε και αχρηστεύθηκε. Την κατέβασαν και την έσπασαν σε πολλά κομμάτια και την έστειλαν στη Βενετία να ξαναχυθεί. Στις 23 του Νοεμβρίου 1899 απεστάλησαν οι νέοι κώδωνες της Μητροπόλεως, από την Βενετία και οι οποίοι ήταν 8.
  Σαν υλικό όπως ανάφερα χρησιμοποιήθηκε ο ορείχαλκος του μεγάλου παλαιού κώδωνα της συντεχνίας των οινοπωλών και τα έξοδα του χυτηρίου κατεβλήθησαν εκ του γραμματοσήμου της κατοχής που παραχώρησε ο Διοικητής της Κατοχής των Ρώσων, Θεόδωρος Χιοστακ.
  Πάνω στις καμπάνες είναι γραμμένες οι φράσεις "ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ" και επίσης οι εικόνες της Σταυρώσεως, της Αναστάσεως του Ιησού και των Εισοδίων της Θεοτόκου. Αμέσως μετά την τοποθέτηση των κωδώνων, τοποθετηθεί και το "ΩΡΟΛΟΓΙΟΝ" και αυτό δωρεά του καλού φίλου του Ρεθύμνου Θεόδωρου Τριφυλλη, από το νησί Τσιριγο που ήταν τότε στην πόλη μας, ένας από τους πιο μεγάλους εμπόρους. Το ρολόι του καμπαναριού βγήκε από τα εργοστάσια των Αδερφών  Σολαρο του Μιλάνου της Ιταλίας.
  "ΣΗΜΕΙΩΣΗ". Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι οι κώδωνες έχουν χυθεί στους φθόγγους της μουσικής κλίμακας, διότι η Δημογεροντία ήθελε να φέρει μηχάνημα από την Αυστρία, που θα παίζαν ορισμένους μελωδικούς ύμνους, γεγονός για την εποχή εκείνη πολύ σπουδαίο. Αλλά δεν μπόρεσαν όμως διότι τα έξοδα ήταν μεγάλα και όπως είναι σε όλους μας γνωστό, η Εκκλησία τότε είχε την ευθύνη της Παιδείας, συντηρούσε την κατώτατη και μέση Εκπαίδευση και κατέβαλε συν τοις άλλοις και τους μισθούς των διδασκάλων και καθηγητών των σχολείων της πόλης και της υπαίθρου.


Δημοσιογραφική έρευνα-Επιμέλεια-Ρετουσάρισμα
Ιωάννης  Μιχ.  Δογάνης
Συνταξιούχος Βιβλιοθηκάριος
http://topaliorethemnos.blogspot.com/

Κυριακή, 13 Ιανουαρίου 2013

ΤΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ "ΜΕΖΑΡΙΑ" ΚΑΙ Ο "ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ"



Οδοιπορικο στο Παλιο Ρεθεμνος

Ρεθεμνος-Περιοδος της δεκαετίας του 1920-1930.
Νοερά μεταφερόμαστε στην εποχή εκείνη οπού ζούσαν και αποτελούσαν τους κατοίκους του Ρεθύμνου Ρωμιοί Χριστιανοί και Τούρκοι Οθωμανοί. Σε όποιο σημείο και αν βρισκόμαστε του Ρεθύμνου θα δούμε η θα ακούσουμε τη φωνή του Χότζα που προσεύχεται ορισμένες ώρες της ημέρας πάνω εις τους μιναρέδες με φωνή βροντώδη.
  Επίσης εάν περπατήσουμε μέσα στα στενά σοκάκια, θα ακούσομε τις τουρκοπούλες να παίζουν μαντολίνο και να τραγουδούν διάφορα τραγούδια σε γνήσια κρητική διάλεκτο και στα ελληνικά βέβαια, όπως το "Ραμπι μου την παράδεισο μη μου την αφαιρέσεις κι αν έχει κρίμα το κορμί στη γη να το παιδέψεις" και άλλα πολλά.
  Μετά από αρκετή ώρα αφού τέλειωσε η βόλτα μας στο Ρέθυμνο, βγαίνοντας έξω από την μεγάλη πόρτα και σε μικρή απόσταση από αυτή, βρισκόμαστε στα "μεζαρια" των Τουρκορεθεμνιωτων όπως αυτοί τα ονομάζουν η το νεκροταφείο όπως το λέμε εμείς.
Τα μεζαρια λοιπόν είναι σε μεγάλη ακτίνα, αρχίζοντας από τα Δυτικά (Αγροτική Τράπεζα σήμερα) και τελειώνουν στα ανατολικά έξω της πόλεως (Ορφανοτροφείο σήμερα).
Είναι σε τόσο μεγάλη απόσταση, γιατί οι Τούρκοι, τον κάθε τάφο τον χρησιμοποιούσαν μια φορά και όχι πολλές φορές, όπως εμείς οι Χριστιανοί.
  Πλησιάζοντας τα λοιπόν εμείς, παρατηρούμε τους τάφους οπού στο προσκέφαλο τους είναι μπηγμένη ορθή μια μαρμάρινη πλάκα με Τούρκικες επιγραφές που αναφέρονται στο νεκρό του τάφου.
  Επίσης σε μερικά από αυτά υπάρχει επιπλέον ένα σαρίκι μαρμάρινο, οπού το βάζουνε μόνο σε επιφανείς Τούρκους όταν πεθάνουν.
  Αυτά είναι τα Τούρκικα "μεζαρια" μέχρι το 1922 οπότε γίνεται η ανταλλαγή των πληθυσμών Ελλήνων - Τούρκων.
  Μετά λοιπόν το 1922 με 1930 περίπου οι Ρεθυμνιώτες αρχίζουν να χαλούν τα μεζαρια αυτά και συγχρόνως οι αρμόδιοι παραχωρούν τα τμήματα του νεκροταφείου αυτού στους Έλληνες της Μικρας Ασίας για να καλλιεργήσουν και γενικά να γίνουν κλήροι όπως λέμε.
  Ένα κομμάτι από αυτά (σημερινός χώρος οπού είναι το πάρκιγκ ) το καλλιεργεί ο Δήμος σπέρνοντας κριθάρι, το οποίο χρησιμοποιεί για την τροφή των αλόγων των κάρων, οπού μαζεύουν και μεταφέρουν τα σκουπίδια του Ρεθύμνου στα δυτικά του, κοντά στη θάλασσα, (σημερινός χώρος "Ηλιοβασιλέματα") στη Σοχωρα.
Έτσι λοιπόν βρισκόμαστε στην χρονιά του 1926. Δήμαρχος Ρεθυμνης εκλέγεται ο κ. Τίτος Πετυχακης, άνθρωπος δραστήριος - έξυπνος - αγαπώντας πραγματικά το Ρέθυμνο, ο οποίος διαδέχεται στη δημαρχία το Μενέλαο Παπαδάκη , και  αποφασίζει να αποπερατώσει το έργο του προκάτοχου του, κάνοντας ένα τμήμα από τα "μεζαρια", κήπο και μάλιστα Δημοτικό κήπο που να είναι εφάμιλλος η και ο καλύτερος σε όλο τον Ελληνικό χώρο.
  Αφού λοιπόν χαλάει τους τάφους και κτίζει προστατευτικό τοίχο γύρο - γύρο, αρχίζει να φέρνει δενδρύλλια, σπόρους και οτιδήποτε χρειαστεί ακόμα και από το εξωτερικό και διορίζοντας συγχρόνως κηπουρούς, εργάτες και φύλακες δημιουργεί κάτι το ξεχωριστό για το Ρέθυμνο και την Κρήτη γενικά, τον κήπο ο οποίος σε λίγο χρόνο αποτελεί το καμάρι και το στολίδι του Ρεθύμνου.
  Επίσης τοποθετούνται κούνιες και τραμπάλες για τα παιδιά οπού θα παίζουν και θα διασκεδάζουν με αυτά.
  Ο καιρός κυλάει γρήγορα οπότε βρισκόμαστε εις  τη δεκαετία του 1950-1960.
  Ο Δημοτικός κήπος είναι γεμάτος από Ρεθεμνιώτες οπού πηγαίνουμε και κάνουμε την βόλτα μας είτε οικογενειακός είτε μόνοι μας, για να αναπνεύσομε την μερισμένη από αρώματα λουλουδιών ατμόσφαιρα του και για να ξεκουραστούμε συγχρόνως.
  Είναι μάλιστα πολλοί οι επισκέπτες τα Σαββατοκύριακα και τις σχόλες. Οι φύλακες προσέχουν να μην κόβομε τα λουλούδια η να τα καταστρέφουμε καθώς και όταν έρθει η ώρα να κλείσει τον κήπο, γυρίζει γύρο - γύρο από αυτόν σφυρίζοντας με μια σφυρίχτρα, σημάδι ότι όλοι μας πρέπει να φύγομε έξω, γιατί οι πόρτες του κήπου θα κλείσουν.
  Ο καιρός περνάει οπότε φθάνουμε στα τωρινά και πρόσφατα χρόνια για να μπούμε στον κήπο και να παρατηρήσουμε ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά, με τα πανύψηλα δέντρα και το τόσο πράσινο το οποίο είναι τόσο σπάνιο σήμερα.
  Η μονή καινοτομία που συναντάμε είναι το μέρος του κήπου οπού βρίσκονται μέσα σε μεγάλα κλουβιά διάφορα ζώα και πτηνά του τόπου μας και από της υπόλοιπη Ελλάδα, τα οποία μας προκαλούν την περιέργεια για να τα δούμε από κοντά και να  περιεργαστούμε τις κινήσεις και αντιδράσεις τους λόγο της παρουσίας μας.
  Αυτή την μόνη καινοτομία συναντάμε στον Δημοτικό κήπο μας, εν σύγκριση με τα παλιά χρόνια και η οποία δημιουργήθηκε επί δημαρχίας του κ. Δημητρίου Αρχοντακη.
  Επίσης τα τελευταία χρόνια και όταν το καλοκαίρι είναι στο ζενίθ του, γίνεται στον κήπο μας η γιορτή του Κρητικού Κρασιού, η οποία πάντα σημειώνει μεγάλη επιτυχία και συγκεντρώνει πολύ κόσμο από όλη την Κρήτη καθώς και από τους  ξένους επισκέπτες μας.


Δημοσιογραφική έρευνα-Επιμέλεια-Ρετουσάρισμα
Ιωάννης  Μιχ.  Δογάνης
Συνταξιούχος Βιβλιοθηκάριος
http://topaliorethemnos.blogspot.com/